Ծրագիր/Գաղափարախօսութիւն

ԾՐԱԳԻՐ Ս. Դ. ՀՆՉԱԿԵԱՆ ԿՈԻՍԱԿՑՈԻԹԵԱՆ

postlogoԺընեւի մէջ Հնչակեան Կուսակցութեան հիմնադրութենէն մէկ տարի ետք՝ 1888-ին, կուսակցութեան պաշտօնաթերթ «Հնչակ»-ի 11-12-ի միացեալ թիւին մէջ հրատարակուեցաւ կուսակցութեան ծրագիրը: Ծրագիրը մշակող յանձնախումբին անդամներն էին՝ Աւետիս Նազարբէկեան, Մարօ Նազարբէկեան եւ Գէորգ Ղարաջեան: Ծրագիրը հաստատուեցաւ, վաւերացուեցաւ եւ հրապարակուեցաւ կուսակցութեան հիմնադիրներուն ժողովի բովէն անցնելէն ետք միայն:

 Ծրագիրին մէջ կուսակցութեան կէտ-նպատակը բանաձեւուած է երկու յղացքներով՝ ՄՕՏԱՒՈՐ ՆՊԱՏԱԿ եւ ՀԵՌԱՒՈՐ ՆՊԱՏԱԿ:

Մօտաւոր Նպատակով կը հետապնդուի հայկական հողերու ազատագրումը, անոնց միացումը մէկ իշխանութեան ներքեւ եւ հայ ժողովուրդի փրկութիւնն օտարի լուծէն եւ միապետական կարգերէ: Իսկ Հեռաւոր Նպատակը կը նպատակադրէ ազատագրուած հայկական տարածքներուն վրայ ընկերվարական կարգերու հաստատումը, ժողովրդավարական ընտրելաձեւը, մարդու կողմէ մարդու շահագործման աւարտը, արդիւնաբերութեան եւ ժողովուրդի հարստութեան արդար բաժանումը, դասակարգային, կրօնական, քաղաքական խտրականութեան արմատական վերացումը: Այս ծիրէն ներս, ծրագիրը չի բացառեր ոչ-հայ հաւաքականութիւններու հետ գործակցութիւնը, կը կարեւորէ ազգամիջեան լարուածութեան վերացումը եւ կը շեշտէ արդարութեան եւ հաւասարութեան կարեւորութիւնը:

Խորքին մէջ ծրագիրը ծաւալուն աշխատութիւն մը չէ , սակայն հոն բացատրուած են հիմնական դրոյթներն ու սկզբունքները որոնք պիտի ըլլան կուսակցութեան ընկերային, քաղաքական եւ յեղափոխական նպատակները: Պէտք է նշել, որ 1888-ին նման գաղափարներ ընկերային-քաղաքական եւ գաղափարախօսական առումներով զգալի յառաջընթաց էին հայ քաղաքական միտքի հասունացման եւ ազատագրական պայքարի նախապատրաստման ճանապարհին:

Առաջին բաժնին մէջ խօսք կայ թէ ինչպէս համայն մարդկութիւնը բաժնուած է երկու անհաւասար դասակարգերու՝ շահագործող (փոքրամասնութիւն) եւ շահագործուող (մեծամասնութիւն), ու այդ ահագին մեծամասնութիւն կազմող աշխատաւոր ու արդիւնաբերող դասակարգի կատարեալ ազատագրումն ամէն շահագործութենէ եւ սեփականազուրկ ստրկական դրութենէ կ’ըլլայ այն ժամանակ միայն, երբ ընկերվարական կարգեր կը հաստատուին:Կուսակցութեան ծրագիրը կը բաղկանայ հինգ բաժիններէ:

Առաջին բաժնին վերջին մասը կ’ըսէ. «Այդ է արդիւնաբերող դասակարգի պատմական ձգտումն ու նպատակը կապիտալիստական տիրապետութիւն ունեցող բոլոր երկիրներու մէջ: Այդ է բոլոր երկիրներու Սոցիալ Դեմոկրատներու ձգտումն ու նպատակը: Այդ է եւ այս հասարակական կազմակերպութիւնը, որ երեք լծի տակ (Թիւրքիայի, Ռուսիոյ եւ Պարսկաստանի) ճնշուած ընդհանուր առմամբ, իբրեւ իր ձգտումներու իտէալ, իբրեւ ՀԵՌԱՒՈՐ ՆՊԱՏԱԿ է դրած Հայ Յեղափոխական Կուսակցութիւնը՝ «Հնչակ»ը եւ իր կուսակցութիւնը»:

Երկրորդ բաժինը կ’անդրադառնայ Մօտաւոր Նպատակին կենսական կարեւորութեան եւ այն վարչա-քաղաքական դրութեան որ պէտք է հաստատուի ապագայ անկախ Հայաստանի սահմաններէն ներս: Հոն կը գրուի. «Հայ ժողովուրդը ներկայիս կը գտնուի այնպիսի միապետական քաղաքական կարգերու տակ, որոնց կառավարական, հարկային ու ֆինանսական սիստեմներն աւերիչ են իր համար, ան կը գտնուի նաեւ այնպիսի տնտեսական շրջանի մը մէջ, երբ մէկ կողմէն սկսեր են ծագիլ արդիւնաբերական կապիտալիստական կերպեր եւ միւս կողմէն շարունակ կ’իյնան ու կը քայքայուին տնտեական նահապետական կերպերը: Այդ բոլոր պայմաններու շնորհիւ է որ հայ սոցիալ դեմոկրատներու համար սոցիալիստական հասարակական կազմակերպութեան իրագործումը հայութեան մէջ՝ կը յայտնուի հեռաւոր նպատակ, եւ անոր գործունէութեան ու ձգտումներուն առաջ կը ներկայանայ մէկ ուրիշ անմիջական պահանջ՝ իբրեւ մօտաւոր նպատակ: Ահա հենց այդ մօտակայ նպատակն է, որ գործնականապէս դրուած է հայ սոցիալ դեմոկրատի, հայ յեղափոխականի առջեւ, Հնչակեան Կուսակցութեան առջեւ»:

Մօտաւոր նպատակին կարելի է հասնիլ, ինչպէս ծրագիրին մէջ կը գրուի՝ «Յեղափոխել եւ ոչնչացնել միապետական կարգերը, փրկել հայ ժողովուրդը իր ընդհանուր ստրկական դրութենէն, անոր տալ քաղաքական կարելիութիւն միջամտելու քաղաքական գործերու մէջ, վերացնել այն խոչընդոտները, որոնք արգելք կ’ըլլան անոր տնտեսական զարգացման, առհասարակ անոր կուլտուրական յառաջդիմութեան, ստեղծել քաղաքական պայմաններ, որոնք աշխատաւոր դասակարգին միջոց տան ազատ կերպով արտայայտելու իր ձգտումներն ու պահանջները, աւելի ու աւելի բարելաւելու աշխատանքի ծանր պայմանները, դասակարգային գիտակցութիւն ձեռք բերելու ու կազմակերպուելու իբրեւ ինքնուրոյն քաղաքական մարմին՝ եւ դիւրացնելու անոր այն բոլոր հասարակական ջանքերը, որոնք պէտք է, ամէն տրամադրելի հասարակական պայմաններու միջոցով, նպաստեն անոր առաջխաղացութեան դէպի հեռաւոր նպատակը»: Հոն մօտաւոր նպատակը կ’եզրակացուի այսպէս.- «կռիւ մղել՝ միապետական կարգերը տապալելու համար եւ նրանց փոխարինելու հանրային ժողովրդավարական կարգեր»:

Ժողովրդավարական կարգերուն համար կ’առաջադրուին 11 պայմաններ.- Մշտական ժողովրդային ներկայացուցչութիւն, Օրէնսդիր Ժողով, ընտրուած ժողովրդային ընդհանուր եւ ուղղակի քուէարկութեամբ: Նահանգային ընդարձակ ինքնավարութիւն: Համայնական ընդարձակ ինքնավարութիւն: Համայնքը տէր է եւ ամէն իրաւունք ունի ընտրելու: Ամէն չափահաս քաղաքացիի ընտրելու իրաւունք՝ առանց ազգութեան, դասակարգի եւ կրօնի խտրութեան: Օրէնքի կատարեալ հաւասարութիւն բոլոր քաղաքացիներուն համար՝ առանց ազգութեան եւ կրօնի խտրութեան: Կատարեալ ազատութիւն մամուլի, խօսքի, խղճի, գումարման, ընկերութիւններու եւ ընտրական քարոզչութեան: Ամէն քաղաքացիի անձն ու բնակարանն անձեռնմխելի են: Եկեղեցին կառավարութենէն զատուած է. ան կը պահպանուի միմիայն իր հաւատացեալներու օժանդակութեամբ: Ընդհանուր ժողովուրդի զինուորութիւն. խաղաղ ժամանակ՝ ազզային միլիցիա: Ընդհանուր, աշխարհական պարտաւորեցուցիչ կրթական սիստեմ. կառավարական օժանդակութիւն չքաւորներուն:

Ժողովուրդի տնտեսական դրութիւնը բարելաւելու համար անհրաժեշտ է իրականացնել հետեւեալ պայմանները.- Հարկային ներկայ սիստեմի վերացումն ու հաստատումը հարկային առաջադիմող սիստեմի: Անուղղակի հարկերու ի սպառ ոչնչացում: Գիւղացիին ազատել ամէն տեսակ պարտքերէ: Համայնքի կամ կառավարութեան օժանդակութեամբ ներմուծել հողի մշակութեան մեքենայական սիստեմ: Կազմութիւն համայնական հողագործութեան ընկերութեան: Հաղորդակցութեան ամէն միջոցներու հաստատութիւն: Շահագործումի դէմ աշխատանքը հովանաւորող օրէնքներ, կառավարական օժանդակութիւն:

Ծրագիրին երրորդ բաժինը կը շեշտէ Թիւրքահայաստանէն ներս յեղափոխական գործունէութեան ծաւալման կարեւորութիւնը: Նկատելով որ հայութեան ստուար մեծամասնութիւնը կ’ապրի Թիւրքահայաստանի տարածքէն ներս, նկատելով որ Հայաստանի հողերուն կարեւոր տոկոսը կը գտնուի օսմանեան կայսրութենէն ներս, նկատելով որ հայութեան դատը Պերլինի դաշնագիրով մտաւ միջազգային քաղաքական ասպարէզ՝ որպէս հետեւանք թիւրք պետութեան միապետական կարգերուն, ծրագիրին մէջ կը նշուի.- «Այդ բոլոր նկատումների հիման վրայ պատմական առաջնակարգ անհրաժեշտութիւն է.-

Որ հայ յեղափոխական գործունէութիւնն այսօր բացառապէս նուիրուէր Թիւրքահայ ժողովրդային դատի պաշտպանութեան ու լուծման՝ համաձայն մօտակայ նպատակի:

Որ, ուրեմն, յեղափոխութեան գործունէութեան ասպարէզն է Թիւրքա-Հայաստանը:

Որ հայ ժողովրդի ու Հայաստանի ճակատագիրը միանգամից ընդմիշտ պէտք է զատուի Թիւրքական Կայսրութեան ճակատագիրից, ըստ որում պատմական պահանջ ու անհրաժեշտութիւն է ներկայանում- Հայ ազգային անկախութիւնը, որն էլ այդպիսով կազմում է մօտակայ նպատակի մի հիմնական մասն ու առաջին պայմանը:

Ծրագիրին չորրորդ բաժինը կը վերաբերի յեղափոխական գործունէութեան ընթացքին, նախապատրաստութեան եւ նպատակին: «Մօտակայ նպատակին հասնելու միակ միջոցն է – յեղափոխութիւնը, այսինքն պէտք է բռնի կերպով կերպարանափոխել, յեղաշրջել ներկայ հասարակական կազմակերպութիւնը թիւրքաց Հայաստանում, կռիւ մղելով թիւրք տէրութեան դէմ՝ ժողովրդային ընդհանուր ապստամբութեան միջոցով:

Յեղափոխութեան գործընթացը ծրագիրը կ’առաջադրէ այսպէս.- քարոզչութիւն եւ ագիտացիա, տեռորական գործողութիւն, ասպատակային գունդերու կազմութիւն, խումբերու կազմութիւն, ապստամբական զօրագունդերու կազմութիւն եւ վերջապէս հոն կը գրուի.- «Ընդհանուր ապստամբութեան ժամանակը.- Որեւէ պատերազմ՝ մղած այս կամ այն տէրութեան կողմից Թիւրքիայի դէմ՝ պէտք է համարել յարմար րոպէ մօտակայ նպատակի իրագործման համար»:
Ծրագիրին հինգերորդ բաժինը կ’առաջարկէ համագործակցութեան եզրեր ստեղծել հայ ժողովուրդի վիճակակից բնակիչներու հետ՝ ինչպէս ասորիներու եւ քիւրտերու, վաստակիլ անոնց համակրութիւնը յեղափոխական գործին նկատմամբ: Ապա՝ համերաշխ գործակցութեամբ մը, եթէ հանգամանքները ներեն, միատեղ ապստամբիլ ընդհանուր թշնամիին՝ թիւրք կառավարութեան դէմ: Ծրագիրը կ’աւարտի այսպէս՝ «Հնչակեան Կուսակցութեան ամենաջերմ իղձն է – Ընդհանուր անկախ ֆետերացիա, նման Շուէցարիայի դրութեան, բոլոր փոքրիկ ազգերի Արեւելքում, երբ դրանցից մնացածներն էլ ազատուած կը լինեն թիւրքական լծից»:

Ս. Դ. Հնչակեան Կուսակցութեան վերջին Ընդհանուր Ժողովները թէեւ շեշտեցին ծրագիրը բարեփոխելու եւ այժմէականացնելու կարեւորութիւնը, թէպէտ եղան շինիչ առաջարկներ եւ քննարկումներ, թէեւ կարեւորուեցաւ առանց սկզբունքներէ շեղելու ծրագիրը ժամանակակից դարձնելու հրամայականը, ան կը մնայ հիմնաքարը եւ ուղեցոյցը կուսակցութեան նպատակներուն, գաղափարախօսութեան եւ ազգային ու ընկերային դաւանանքին:

CONTACT US

We're not around right now. But you can send us an email and we'll get back to you, asap.

Sending

©2017 SDHP

Log in with your credentials

Forgot your details?